Lajme

10 ngjarjet që lanë gjurmë në vitin 2022

Viti 2022 ka qenë një vit mjaft sfidues për të gjjithë botën. Nga pushtimi i Ukrainës nga Rusia, lëvizja protestuese në Iran, vënia në pikëpyetje e së drejtës së abortit në Shtetet e Bashkuara, këto janë dhjetë ngjarjet sipas Agjencisë Faranceze të Lajmeve që shënuan vitin 2022:

1. Putin pushton Ukrainën

Më 24 shkurt, Vladimir Putin pushtoi Ukrainën, duke e zhytur botën në një krizë të paparë që nga fundi i Luftës së Ftohtë. Kundër vendeve anëtare të NATO-s që deklarojnë mbështetjen e tyre për Ukrainën, presidenti rus po ngre kërcënimin e përdorimit të një arme bërthamore, duke thënë se është gati të përdorë “të gjitha mjetet” në arsenalin e tij. Lufta po shkakton fluksin më të madh të refugjatëve në Evropë që nga fundi i Luftës së Dytë Botërore dhe po u kushton jetën mijëra ushtarëve dhe civilëve.

2.Inflacioni si pasojë e krizës energjetike

Rritja e çmimeve, e cila filloi në vitin 2021 për shkak të ndërprerjes së zinxhirëve të furnizimit, e kombinuar me kërkesën e fortë për mallra dhe shërbime thelbësore, ndërsa ekonomitë rifilluan pas Covid-it, po përshpejtohet në vitin 2022 për të arritur nivele të papara që nga vitet 1970 dhe 1980. Inflacioni arriti në 10.1 % në Nëntor. Ai pritet të arrijë në 8% në tremujorin e katërt në vendet e G20, duke ndikuar në rritjen globale duke rritur kostot e prodhimit të biznesit. Inflacioni ushqehet nga lufta në Ukrainë, e cila po e zhyt Evropën në një krizë të thellë energjetike. Rusia, nën ndikimin e sanksioneve perëndimore, po i shumëfishon hakmarrjet e saj derisa të godasë pikën e ndjeshme të BE-së: varësinë e saj nga gazi rus. Lufta shkakton edhe rritje të çmimeve të drithit dhe rrjedhimisht të foragjereve.

3.Përmbysja e të drejtave të abortit në Shtetet e Bashkuara

Në qershor, Gjykata e Lartë e Shteteve të Bashkuara i jep çdo shteti lirinë për të ndaluar abortin, duke përmbysur vendimin historik të 1973. Pas këtij ndryshimi, rreth 20 shtete ndalojnë ose kufizojnë plotësisht të drejtën e ndërprerjes vullnetare të shtatzënisë dhe kjo çështje është dominuese në fushatën zgjedhore.

4.Paqëndrueshmëria politike në Britani

Pas një sërë skandalesh dhe një sërë dorëheqjesh nga anëtarët e qeverisë së tij, kryeministri konservator Boris Johnson jep dorëheqjen në Korrik. Liz Truss është emëruar zyrtarisht si pasardhësja e tij në Doëning Street nga Mbretëresha Elizabeth II, dy ditë para vdekjes së Mbretëreshës më 8 tetor pas 70 vitesh në fron. Më 10 shtator, Charles III shpallet mbret. Kryeministrja më jetëshkurtër në historinë moderne të vendit, Liz Truss zgjati vetëm 44 ditë në detyrë përpara se të jepte dorëheqjen, duke shkaktuar ndërkohë një krizë politike dhe ekonomike me programin e saj ‘radikal’ ekonomik. Rish  Sunak vjen në pushtet në fund të Tetorit, në një periudhë pasigurie të paprecedentë për Britaninë. Ai është kryeministri i pestë në Britani pas referendumit të Brexit në 2016. Seri grevash shoqërojnë fundvitin.

5.Kushtet ekstreme të motit

Në vitin 2022, fatkeqësitë e lidhura me ngrohjen e klimës janë shumëfishuar. Vera është më e nxehta e regjistruar ndonjëherë në Evropë, temperaturat rekord dhe valët e të nxehtit po shkaktojnë thatësirë ​​dhe zjarre pyjore (të paktën 6,600,000 hektarë pyje janë kthyer në hi nga Janari deri në mes të Gushtit në BE, një rekord). Akullnajat alpine shënojnë humbje rekord të masës së akullit. Të paktën 15,000 vdekje janë të lidhura drejtpërdrejt me të nxehtin në Geria Epir, sipas Organizatës Botërore të Shëndetësisë. Kina po thyen gjithashtu rekordet e të nxehtit në gusht dhe thatësira po kërcënon Bririn e Afrikës me zi buke. Zjarret dhe shpyllëzimi po thyejnë rekorde të reja në Amazonën braziliane. Në Pakistan, përmbytjet historike të lidhura me një muson të pazakontë kanë vrarë 1700 njerëz dhe kanë zhvendosur tetë milionë të tjerë, duke lënë një të tretën e vendit nën ujë.

6.Revoltë kundër shamisë, shtypje e dhunshme në Iran

Më 16 shtator, Mahsha Amini, një iraniane 22-vjeçare me origjinë kurde, vdes në spital, tre ditë pasi u arrestua nga policia, e cila e akuzoi atë për shkelje të kodit të rreptë të veshjes së Republikës Islamike për gratë. Vdekja e saj ka shkaktoi një valë protestash në të gjithë Iranin që nuk është parë që nga Revolucioni Islamik në 1979.

7.Kina: Xi u rizgjodh, u sfidua politika ‘zero Covid’

Presidenti kinez Xi Jinping është rizgjedhur në krye të Partisë Komuniste Kineze  në Kongresin e 20-të të CCP në Tetor. Gjatë dhjetë viteve të tij në krye të vendit, Xi Jinping ka demonstruar një dëshirë për kontroll, duke ndërhyrë në pothuajse të gjithë mekanizmat e vendit dhe duke tërhequr kritika ndërkombëtare për të drejtat e njeriut në vend. Tensionet në ngushticën e Tajvanit arritën nivelin më të lartë në vite pasi kryetarja e Dhomës së Përfaqësuesve të SHBA Nancy Pelosi vizitoi ishullin autonom në fillim të Gushtit.

8.Fitore dhe humbje për të djathtën ekstreme

Pas katër vitesh në pushtet, presidenti i ekstremit të djathtë të Brazilit, Jair Bolsonaro, u mposht ngushtë nga i majti Luiz Inacio Lula da Silva në zgjedhjet presidenciale të 30 Tetorit, pas një fushate toksike. Në Evropë, përkundrazi, ultra-konservatorët shënuan fitore në zgjedhjet parlamentare në disa vende, duke filluar në Prill me fitoren e katërt radhazi të liderit të partisë Nacionaliste hungareze, Viktor Orbán. Në Francë, Alarm Kombëtar i Marine Le Pen regjistroi një fitore historike në Qershor, duke u bërë partia e parë opozitare në Asamblenë Kombëtare, ku kreu i shtetit Emmanuel Macron humbi një shumicë absolute. Partia Demokratike Suedeze (SD) nacionaliste dhe anti-imigruese është fituesja e madhe në zgjedhjet e Shtatorit, duke u bërë forca e dytë politike më e madhe në vend. Në Itali, Gjeorgjia Meloni fiton një fitore historike në Shtator me partinë post-fashiste të Italisë Adelphia dhe u emërua kryeministre.

9.Shpresat për paqe në Etiopi

Pas dy vitesh konflikti, qeveria federale e Etiopisë dhe autoritetet rebele në provincën veriore të Tigray nënshkruajnë një marrëveshje “pushim të armiqësive” në Pretoria më 2 Nëntor, që synonte t’i jepte fund një lufte që organizatat joqeveritare e quajtën atë “një nga më vdekjeprurëset në botë”. Pas një armëpushimi pesë-mujor, luftimet kishin rifilluar në fund të Gushtit.

10.Katari, Kupa e Botës 2022

Pritja e Kupës së Botës 2022 nga Katari  nga 20 Nëntori deri më 18 Dhjetor nxiti një breshëri kritikash për shtetin e vogël të Gjirit. Vendi i parë arab që pret Kupën e Botës në futboll kritikohet për trajtimin e punëtorëve të huaj, personave LGBTI+ dhe grave, apo edhe për përdorimin e ajrit të kondicionuar në stadiumet e tij mes ndryshimeve klimatike. Qershia mbi tortë, eurodeputetja greke Eva Kailiis u akuzua në kuadër të një skandali korrupsioni të profilit të lartë që përfshin Katarin.

Artikuj të ngjashëm

Leave a Reply

Your email address will not be published.

Back to top button
Close