“Letërsia është universale, por lind gjithmonë nga një popull”
Vehbi Miftari, Ambasador i Kosovës pranë Selisë së Shenjtë dhe shkrimtar, rrëfen librin e tij të ri mbi rrënjët kulturore të kombeve dhe trashëgiminë e Ibrahim Rugovës
Nga Giovanni Firera
Poet, profesor universitar dhe diplomat, Vehbi Miftari është një nga zërat më autoritarë të kulturës kosovare.
Libri i tij i fundit fryt i dhjetë viteve kërkimi eksploron lidhjen e thellë midis krijimit letrar dhe ndërgjegjes kombëtare përgjatë shekujve dhe qytetërimeve.
E takuam për të folur për etno-simbolizmin, romantizmin, heronjtë epikë dhe figurën e Ibrahim Rugovës, njeriun që i dha pavarësisë së Kosovës një fytyrë njerëzore.
Ambasador Miftari, për çfarë flet libri juaj i fundit?
Është një studim që e kam zhvilluar për dhjetë vite.
Synimi ishte të interpretoja lidhjen mes letërsisë dhe ndërgjegjes që kombet kanë për vetveten dhe për të tjerët.
Jam përpjekur të kuptoj lidhjen midis krijimit artistik dhe ideve që kombet kanë për marrëdhëniet e tyre të brendshme dhe me botën e jashtme.
Më ka udhëhequr, ndër të tjerë, paradigma e studiueses franceze Anne-Marie Thiesse, e cila flet për jehonën e kohërave në këngët epike një pikënisje për ndërtimin e një narrative kombëtare dhe lidhjen midis krijimtarisë gojore dhe ndërgjegjes kolektive.
Libri Etnoletra Shqipe përkufizohet si historik, filozofik dhe kulturor.
Në çfarë kuptimi është kulturor?
Për herë të parë, të paktën në letërsinë shqipe, realizohet një studim ndërdisiplinor midis këtyre fushave.
Është kulturor sepse ndjek zhvillimin kulturor të kombeve, duke u përpjekur të interpretojë lidhjen midis kulturave, midis kulturës dhe fesë, si dhe midis kulturës dhe dimensioneve shoqërore.
E kam ndjekur këtë rrugëtim në kohë, nga letërsia gojore epike deri te debatet e mëdha të shekullit XIX midis Goethe i cili e shihte letërsinë si fenomen universal dhe Herder, që e konsideronte të lidhur me identitetin kombëtar.
Unë mbështes idenë se letërsia është universale në karakter, por lind gjithmonë nga idetë e atyre që e krijojnë.
Çfarë nënkupton koncepti i “etno-simbolizmit” që trajtoni në libër?
Etno-simbolizmi është një nga katër paradigmat kryesore në teorinë e kombeve.
Ai pohon se lindja e popujve është e lidhur ngushtë me kujtesën kolektive dhe simbolet etnike.
Përfaqësuesi i tij kryesor, Anthony D. Smith, e ka zhvilluar këtë qasje në kundërshtim me modernistët (Benedict Anderson, Eric Hobsbawm dhe Ernest Gellner), të cilët mendojnë se kombet janë një produkt modern rezultat i industrializimit dhe shpikjes së mediave në shekullin XVIII.
Në kontekstin ballkanik, mendoj se qasja etno-simboliste është më bindëse: rrënjët tona janë thellësisht kulturore.
Ju trajtoni edhe Marin Barletin dhe figurën e Skënderbeut. Pse?
Marin Barleti është autori i parë i letërsisë shqiptare, edhe pse shkroi në latinisht gjuha e kulturës së kohës për një subjekt thellësisht shqiptar: jetën e heroit tonë kombëtar, Gjergj Kastrioti – Skënderbeu.
Ai shkruante si i mërguar, i strehuar në Venecia pas rënies së Shqipërisë në vitin 1479, duke sjellë me vete kujtimet e tij dhe të atyre që kishin jetuar në atë kohë.
E kam interpretuar këtë fenomen si një shembull të jashtëzakonshëm se si kujtesa nxit krijimin artistik dhe ushqen kujtesën kolektive, e cila më pas forcon ndërgjegjen historike dhe kulturore të një populli.
Ibrahim Rugova: hero mitik apo hero modern?
Nëse e përkufizojmë heroin si dikë që mbron kombin e vet dhe promovon vlerat universale të humanizmit, atëherë Ibrahim Rugova është padyshim një hero në të gjitha këto kuptime.
Ai e mbajti gjallë kombin, e ndërkombëtarizoi çështjen e Kosovës dhe e mbrojti atë me mjete moderne, pa përdorur kurrë dhunën.
Sot e konsiderojmë arkitektin e pavarësisë së Kosovës.
Por ka edhe diçka më të thellë: ai i dha politikës atë që shpesh i mungon dimensionin njerëzor.
Ishte një humanist i vërtetë.
Luftoi për lirinë e popullit të tij pa thënë asnjëherë një fjalë kundër një kombi tjetër.
Donte paqe për Kosovën, por edhe për të tjerët.
